Obecności Oleny Matoshniuk i Adama Nowaczyka

Zapraszamy na relację z otwarcia wystawy i performance Oleny Matoshniuk i Adama Nowaczyka w Galerii Engram i Galerii Pojedynczej w Katowicach, które powstały przy współpracy merytorycznej z Karoliną Jaworską i Michałem Pietrzakiem.

Wystawa Obecności Oleny Matoshniuk i Adama Nowaczyka stanowi rozszerzenie ich dotychczasowych praktyk malarskich w kierunku działania, które nie tyle reprezentuje rzeczywistość, ile ją współtworzy w czasie rzeczywistym. Artyści, operujący na co dzień obrazem, tym razem rezygnują z jego stabilności na rzecz sytuacyjności i efemeryczności, otwierając pole eksperymentu - jednocześnie osobistego i artystycznego. W jego obręb zostaje włączony także widz, zaproszony do współuczestnictwa w procesie, w którym napięcie między widzialnym a odczuwalnym nie jest jedynie przedmiotem obserwacji, lecz doświadczeniem współdzielonym.

Punktem wyjścia jest kategoria obecności rozumianej nie jako stan oczywisty, lecz jako proces podlegający ciągłym przesunięciom, zanikom i intensyfikacjom. W tym sensie performans wpisuje się w charakterystyczne dla Matoshniuk zainteresowanie mechanizmami percepcji w warunkach napięcia i zagrożenia, gdzie doświadczenie „tu i teraz” ulega fragmentaryzacji i nakłada się na inne porządki czasowe. Jej wcześniejsze realizacje pokazywały, w jaki sposób codzienność zostaje przechwycona przez rytuały, komunikaty i powtarzalne gesty wynikające z życia w stanie ciągłego oczekiwania na lepsze. Performanse artystki często opierają się na dosadnym milczeniu fragmentaryzowanym powstrzymaną ekspresją, w której cielesne reakcje odbijają się echem w ciężkich, niewygodnych dla ucha, często powtarzalnych, dźwiękach, intensyfikujących doświadczenie napięcia i obecności. W Obecnościach te same mechanizmy zostają przeniesione w obszar minimalnych działań i cielesnej współobecności.

Z kolei praktyka Adama Nowaczyka, zakorzeniona w refleksji nad statusem obrazu, jego materialnością i relacją z przestrzenią, znajduje tu swoją kontynuację poprzez dematerializację medium. Obraz nie znika, lecz ulega przemieszczeniu, stając się układem relacji: ciał, gestów, rytmów i napięć. To, co wcześniej funkcjonowało jako powierzchnia malarska, zostaje rozciągnięte na przestrzeń i czas, tworząc sytuację percepcyjną o zmiennej intensywności.

Choć praktyki Oleny Matoshniuk i Adama Nowaczyka wykazują formalne zbieżności, wyrastają z odmiennych obszarów doświadczeń i wrażliwości. Ich performatywne zderzenie, czy też napięcie między perspektywami staje się tu najistotniejszą wartością, otwierając przestrzeń dla nowych znaczeń.

Istotnym elementem projektu jest niemal hermetyczna przestrzeń galerii, zawieszona między tradycyjną funkcją a nieokreślonością. Jej ciemność i formalna niejednoznaczność nie stanowią jedynie tła, lecz aktywnie modelują doświadczenie, uruchamiając skojarzenia z miejscami przejścia, izolacji lub zagrożenia. W tym kontekście przestrzeń sama zaczyna funkcjonować jako uczestnik działania, jako coś, co nie tyle mieści obecność, ile ją generuje i warunkuje.

Koncepcja działania ujawnia się w swoistej redukcji: prostych gestach, pauzach, powtórzeniach, kontrolowanym oczekiwaniu. To właśnie oczekiwanie staje się jednym z kluczowych narzędzi w pracy artystów, jak i w doświadczeniu widza. W tej temporalnej szczelinie ujawniają się napięcia między tym, co jest, a tym, co dopiero może się wydarzyć. Obecności nie proponują zamkniętej narracji ani jednoznacznej interpretacji. Zamiast tego konstruują warunki, w których możliwe staje się doświadczenie obecności jako czegoś niestabilnego, podatnego na zakłócenia i negocjowanego w relacji z innymi.

W efekcie powstaje sytuacja testowa zarówno dla artystów, jak i odbiorców, w której podstawowym materiałem okazuje się nie obraz, lecz chwilowa, krucha, ale intensywna relacja. To właśnie w niej ujawnia się możliwość innego sposobu bycia razem, czyli poza reprezentacją i w bezpośrednim doświadczeniu publicznej współobecności.

Karolina Jaworska

OLENA MATOSHNIUK. Absolwentka Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu (pracownia prof. Mariana Waldemara Kuczmy), Łuckiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego na specjalności design oraz indywidualnego programu nauczania w pracowni malarskiej Viry Konskiej. Zdobywczyni Stypendium Prezydenta Ukrainy dla młodych artystów, stypendystka programu Gaude Polonia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz trzykrotna laureatka Stypendium Prezydenta Wrocławia w zakresie twórczości i edukacji artystycznej. Laureatka I miejsca 13. Triennale Małej Formy Malarskiej w Toruniu. Zwyciężczyni i dwukrotna finalistka ogólnopolskiego konkursu Studencki Nobel w kategorii sztuka. Nominowana do konkursu Artnoble dla najlepszych dyplomów uczelni artystycznych w Polsce oraz Nagrody Roku ZPAP Wrocław. Autorka wystaw indywidualnych i uczestniczka pokazów zbiorowych w kraju i za granicą oraz licznych plenerów artystycznych i warsztatów. Zajmuje się malarstwem, performance i działaniami intermedialnymi. Animatorka kultury i sztuki. Członkini Związku Polskich Artystów Plastyków. Jej prace znajdują się w zbiorach Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy Korsaków, Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej, Krupa Art Foundation oraz prywatnych.

www.facebook.com/olenamatoshniuk / www.instagram.com/olena_matoshniuk_art

ADAM NOWACZYK. Urodzony w 1976 r. w Koninie. W latach 1997–2002 studiował na Wydziale Malarstwa Grafiki i Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. Dyplom z malarstwa w pracowni prof. Jacka Waltosia. Od 2003 roku asystent, a od 2013 roku kierownik III Pracowni Rysunku. Profesor Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu. Zajmuje się rysunkiem, malarstwem, obiektem, działaniami dźwiękowymi i dźwiękowo-rysunkowymi. Jest też autorem kilku performansów. Współorganizator ogólnopolskiego projektu Teraz Rysunek. Współtworzył inicjatywę Laboratorium bez adresu, w ramach której współorganizował oraz kuratorował kilka wystaw i projektów artystycznych. Jest członkiem Rady Artystycznej Galerii Arteriern w Bełchatowie. Współpracuje z wydawnictwem muzycznym Antenna Non Grata i Wydawnictwem Akademii Muzycznej im. J. Paderewskiego w Poznaniu. Współpracował z wydawnictwem muzycznym Multikulti Project. Współtworzył Grupę Twórczą My, a od roku 2015 wraz z Marcinem Olejniczakiem kontynuuje działania dźwiękowe i dźwiękowo–rysunkowe. Brał udział w ponad 70 wystawach zbiorowych i indywidualnych. Zajmuje się również wykonawstwem muzyki chóralnej - Chór kameralny Musica Viva.

Olena Matoshniuk i Adam Nowaczyk / OBECNOŚCI
Wernisaż / Performance: 11.06.2026 godz. 18.00
Wystawa: 11.06-13.09.2026
Galeria Engram / Galeria Pojedyncza
Katowice Miasto Ogrodów
pl. Sejmu Śląskiego 2, Katowice

Współpraca merytoryczna: Karolina Jaworska i Michał Pietrzak
Tekst: Karolina Jaworska