Na pograniczu światów V. Piękno anatomii

15 stycznia 2026 w Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie odbył się wernisaż kolejnej edycji projektu poświęconego relacjom współczesnych praktyk artystycznych z naukami przyrodniczymi. Tegoroczna edycja, realizowana we współpracy Akademii wrocławskiej z Uniwersytetem Jagiellońskim oraz Akademią Sztuk Pięknych w Gdańsku, poświęcona jest szeroko pojętej anatomii, morfologicznym strukturom organizmów żywych i materii nieożywionej. Na projekt składają się dzieła współczesnych twórców prezentowane w kontekście naturaliów w galerii wystaw czasowych oraz interwencje artystyczne w części wystawy stałej Centrum. W obu przestrzeniach eksponaty pochodzące ze zbiorów naukowych UJ płynnie przenikają się ze artefaktami.

Wydarzenie, stanowiące szczególną platformę przenikania się sztuki i nauki, patronatem objęli Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku oraz Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu.

Jeden z kuratorów, prof. Bartosz Płachno, w komentarzu do wystawy pisze:

"Słowo „anatomia” przywołuje dziś najczęściej obraz ludzkiego lub zwierzęcego ciała – salę sekcyjną, zapach formaliny, preparaty organów w szklanych słojach ustawione na muzealnych czy szkolnych półkach. Tymczasem, dawniej anatomia była nierozerwalnie związana z kulturą wizualną, a nawet rozrywką. Jej historia to nie tylko rozwój wiedzy o budowie organizmów, lecz także opowieść o fascynacji formą, proporcją i strukturą. Mistrzowie: Leonardo da Vinci, Andrea Vesalius, a później Bernhard Siegfried Albinus i Jan Wandelaar, traktowali anatomię jako drogę do zrozumienia harmonii natury. Powstające wówczas dzieła, rysunki, drzeworyty, tablice i atlasy, nie były jedynie materiałem dydaktycznym, ale kunsztownymi obiektami artystycznymi, będącymi świadectwem przenikania się nauki i sztuki. Leonardo studiował mięśnie i kości nie po to jedynie, aby je opisać, lecz aby uchwycić prawdę o ruchu i dynamice życia. De Humani Corporis Fabrica Vesaliusa stała się natomiast nie tylko kamieniem milowym medycyny, ale też arcydziełem druku, rytownictwa i renesansowego myślenia o człowieku. Wystawa, do której odwołuje się niniejszy tekst, przywraca anatomii jej pierwotne, szerokie znaczenie. Pokazuje ją nie jako martwą wiedzę zamkniętą w muzeum czy sali sekcyjnej, ale jako spojrzenie na świat – uważne, precyzyjne, poszukujące logiki formy i zasady organizacji. Anatomia to bowiem nie tylko opis budowy człowieka czy zwierząt. To także sposób rozumienia struktury i działania wszystkiego, co nas otacza – organizmów żywych i obiektów nieożywionych, komórek i maszyn, liści i konstrukcji architektonicznych. To nauka patrzenia, widzenia tego, jak i z czego utkana jest rzeczywistość."

W wystawie udział biorą: Olga Pawłowska, Piotr Lutyński, Tomasz Kręcicki, Juliusz Kosin, Tomasz Winiarski, Marcin Dymek, Anna Maria Zuzela, Radek Szlęzak, Bartosz J. Płachno, Mikołaj Kowalski, Sławomir Toman, Małgorzata Pawlak, Jarosław Modzelewski, Arkadiusz Karapuda, Zbigniew Rogalski, Aleksandra Waliszewska, Agata Nowosielska, Marcin Zawicki, Tomasz Kopcewicz, Krzysztof Syruć, Agata Przyżycka, Mariusz Waras, Krzysztof Gliszczyński, Daniel Cybulski, Tomasz Kulka, Paweł Matyszewski, Marta Borgosz, Karol Babicz, Anna Kołodziejczyk, Kamil Moskowczenko, Wojciech Pukocz i Łukasz Huculak. Kuratorzy: Bartosz J. Płachno (UJ), Marcin Zawicki (ASP Gdańsk) i Łukasz Huculak (ASP Wrocław).

Projekt Plakatu: Kamil Moskowczenko. 

Wystawa dostępna jest do 15 lutego 2026 roku.

Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ
ul. Gronostajowa 5, 30-387 Kraków
www.cep.uj.edu.pl